Ikatlong beses ko na itong bumoto bilang kasapi ng mamamayang Pilipino. Ang unang pagkakataon ay noong nakaraang eleksyon para sa Sangguniang Kabataan noong labinlimang taong gulang pa lamang ako. Ang ikalawa naman ay nitong 2007 midterm election lamang.

Sa mahigit 70 kadidato sa pagka-kagawad sa aming baranggay, kakaunti lamang ang personal kong kilala. Kaya, minabuti kong magtanong-tanong kung sinu-sino ang napupusuang kandidato ng mga kapamilya at kapitbahay ko.

Nakapagsagawa na rin ako, kasama ang ilang kabataang lider, ng voters education noong Pebrero hanggang Abril nitong taon. Ngunit, nitong mga nakaraang ko lang mismong nasaksihan ang pamamaraan ng marami sa atin sa pagpili ng kanilang mga kandidatong iboboto.

Narito ang ilan sa kanila:

Dahil sa Utang na Loob

Si Aling Lalang ay namatayan ng anak mahigit 15 taon na ang nakalipas. Isa sa mga tumulong na maisaayos ang libing ng kanyang anak ay si Mang Nabo. Kaya, ganuon na lamang pangangampanya nyang iboto ang huli sa eleksyon.

May sakahan si Mang Nardo. Isa lang ang lagi niyang pinagbebentahan ng mga ani mula rito. Lagi siyang umuutang sa pinagbebentahan ng produkto at ang bayad ay binabawas ng paunti-unti sa kita niya mula sa kanyang ani. Lagi siyang pinapautang ng may-ari tuwing may kailangan siya. Takbuhan niya niya na ito tueing may problemang pinansiyal. Ngayong tumakbo ang anak ng negosyante, todo suporta si Mang Nardo rito.

Boto Dahil sa Karakter

Marami ang boboto kay Mang Lando dahil lagi siyang tumutulong sa mga nangangailangan. Nung magkulang ang pamasahe ni Aling Bebeng sa jeep minsan, si Mang Lando raw ang boluntaryong nagbayad. Binayaran naman daw ito ni Aling Bebeng nang magkita uli. Sabi ni Aling Bebeng tanda raw iyon na si Mang Lando ay isang mabuting tao.

Ayaw namang iboto ni Mang Pol si Mang Dodoy. Si Mang Dodoy kasi ay minsang nagtali ng kanyang alagang baka kahit bawal. Kinuha ng pulis ang kanyang baka. Sinugod raw ni Mang Dodoy ang headquarters dala-dala ang sarili niyang armas.

Ayaw namang iboto ni Aling Bebeng si Randy, isang batang kandidato. Mayabang raw kasi ito. Nagtatrabaho itong si Randy sa LTO. Hinuli raw nitong si Randy ang anak sa kasong pagmamaneho ng walang lisensya. Na-impound daw ang motor at pinagbayad ng 750 pesos nung araw ding iyon sina Aling Bebeng sa kabila ng paliwanang na makukuha naman daw ng anak lisensya nito kinahapunan. Ani Aling Bebeng, "Parang hindi siya kababayan. Walang pakisama."

Dahil sa Kadugo

Tumakbo sa pagka-kagawad ang isang pinsan ko. Dating siyang SK chairman at ngayon ay 21 taon na. Pwede nang maging kagawad sa baranggay. Wala ba akong kwentang pinsan kung hindi ko siya iboboto dahil hindi ako bilib sa kakayahan niyang maging baranggay kagawad?

Isang clan ng mga pulitiko ang may kandidato sa halos lahat ng posisyon sa lokal na pamahalaan at sa baranggay. Gawain nila na iparehistro ang mga kapamilya dito sa aming lugar kahit na sila ay nakatira sa ibang lugar. Tuwing eleksyon, dumadayo pa ang mga ito dito sa amin para bumoto.

Dahil sa Benepisyong Pwede Makuha Mula sa Kandidato

Marami din ang bumoboto dahil sa mga bagay na maaaring maitulong sa kanila ng kandidato.

Iboboto ni Jun ang kaibigan para may tao nang tutulong sa kanya kung sakaling may transaksyon siya sa baranggay at sa kung saan mang ahensiya.

Halos ganito rin ang rason ng marami kung bakit nila ibinoboto ang mga taong malapit sa kanila.

Ito ay base laman sa aking obserbabsyon. Marahil ang mga ito ay totoo rin sa iba pang panig ng bansa. Hindi ko naman sinasabing ang mga ito ay maling paraan. Maari pa nga na ito ang tinatawag na voting wisely. Ang mga ito ay mga katotohonang nagdidikta ng kinabukasan ng bawat unit ng lipunan.